Home

Nieuw

Zoeken

Dienstplicht

Onderdelen

Bataafse Vloot

Waterloo

Brieven

Bronnen

Contact



Dienstweigering en desertie.

De conscriptie was een onbekend verschijnsel in ons land en werd vanzelfsprekend door het merendeel van de bevolking niet met enthousiasme ontvangen. Zodoende kwam dienstweigering voor.
In het ene departement minder dan in het andere. De Fransen hadden elders voldoende ervaring met dit verschijnsel opgedaan om daartegen adequaat op te treden.

Van dienstweigering was zonder meer sprake als de dienstplichtige zonder kennisgeving niet opkwam bij de inschrijving en loting. Onderzoek naar de reden daarvan werd niet gedaan. Dan volgde veroordeling door de Rechtbank van eerste aanleg. Meestal tot een boete van 500 francs (ongeveer 250 gulden) te voldoen door de dienstweigeraar of diens ouders. Het desbetreffende vonnis werd gepubliceerd en ook de maire van het domicilie van de dienstweigeraar werd op de hoogte gesteld. Deze liet zich informeren over het wegblijven van de dienstplichtige of was vaak in de kleinere gemeente daarvan reeds op de hoogte. In een groot aantal gevallen in Friesland bleek de dienstweigeraar soms al jaren als zeeman buitengaats te verkeren. Iets dat met behulp van een groot aantal getuigen dan aan de Franse autoriteiten moest worden gestaafd.

De Franse gendarmes traden echter buitengewoon hard op indien de afwezigheid van de dienstplichtige ongeoorloofd was. Daarbij dikwijls bijgestaan door de garde champètre, de veldwachter die tuk bleek te zijn op een gratificatie. In bepaalde gevallen vond kazernering plaats waarbij de ouders en soms de buren van de afwezige dienstplichtige op hun kosten inkwartiering van de gendarmes kregen.

Vonnis in geval van dienstweigering.

De leefomstandigheden in het Franse leger waren ronduit bedroevend. Soldij werd niet of nauwelijks uitgekeerd en het gebrek aan voedsel werd groter naarmate het leger verder Rusland in trok. Ook de omstandigheden van het lagere scheepsvolk aan boord waren vaak ten hemel schreiend. Op sommige schepen stierven de manschappen als ratten. Ettelijke overleden in een hospitaal. Voor wederwaardigheden van de Nederlandse dienstplichtigen wordt verwezen naar hun brieven.

Het is geen wonder dat massaal in het Franse leger en de marine is gedeserteerd. De Franse prefect werd dikwijls door middel van een signalement van de desertie op de hoogte gesteld. Deze gaf  de desertie soms door aan de maire van het domicilie van de deserteur. De straffen waartoe de deserteur kon worden veroordeeld waren niet mals. Bijna zonder uitzondering tot een boete van 1.500 francs, te voldoen door de deserteur of diens ouders. Soms tot de dood door de kogel of tot een aantal jaren dwangarbeid met een zware ijzeren bal aan het been.

Signalement van de deserteur Jan Paasman

Tresoar, Leeuwarden